Mijn bijzondere boom staat in het Liesbosch. Het is een Plataan met een fabelachtig verleden en een mysterieuze voorloper.
Het gerucht wat ik hoorde was namelijk dat deze Plataan een 'koortsboom' was, een boom waar mensen lintjes in hangen om genezing van koorts af te dwingen. Dit ritueel werd aan de heilige Sint Walaricus geweid.
Dit verhaal inspireerde mij dus ben ik de boom gaan bekijken.
Enkele foto's van de boom:
Het gerucht rond de boom gaat dat de geschiedenis van de Plataan allemaal verzonnen is. Sommige mensen zeggen namelijk dat op de plek waar de Plataan nu staat vroeger een heilige Eik stond, geweid aan Sint Walaricus. Andere mensen beweren weer dat dit allemaal een fabeltje is. Het maakte mij niet zo veel uit als de verhalen verzonnen waren, ze waren er in ieder geval en die verhalen moesten ergens vandaan komen. Deze mysterie en sprookjesachtige verhalen trokken mij erg. Ik heb contact opgenomen met de twee mensen die de fabel rondom de Plataan het leven in hebben geblazen. Deze mensen waren Eric Dolne en Marijke Lukacs-Graus. Zij hadden een uitgebreid onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de Plataan en op enkele merkwaardige vondsten gekomen. Ze hebben mij heel veel verteld over de koortsboom en de traditie van het lintjes ophangen. Samen met mij hebben ze hun onderzoek herstart en zijn we erop uit getrokken om nieuwe dingen te ontdekken.
Hieronder volgt een korte samenvatting die ik aan de hand van mijn onderzoek heb kunnen schrijven:
Samenvatting van de Plataan in het Liesbosch
"De lintjestarditie is een overblijfsel van de Keltische natuurreligie. De Kelten zochten een bijzondere plek die was beladen met energie en plantten daar volgens een bepaalde structuur eiken. De bomen werden geplant in de vorm van een Keltisch kruis met in het midden de heilige Eik en daaromheen twaalf eiken- of beukenbomen. Deze stonden allemaal even ver van elkaar af en de afstanden tussen de bomen waren heilige getallen. Het heiligdom werd omringd door een vierkant van grachtjes of slootjes om de bomen goed te kunnen bewateren. Het geheel vormde een Keltisch heiligdom. Dit heiligdom mocht alleen vanuit het zuiden worden betreden en alleen de priesters mochten in het heiligdom komen. Gewone mensen mochten tot aan de grachtjes eromheen komen. Alleen bij speciale feestdagen mochten zij het heiligdom betreden en offers brengen aan de heilige eik.
Zo'n natuurheiligdom werd door de Kelten Nemeton genoemd (vertaald als Tempel).
Opbouw van een Keltisch heiligdom
Oude kaarten wijzen erop dat in het Liesbosch precies zo'n zelfde structuur van bomen heeft gestaan.
Keltisch heiligdom op een oude kaart van het Liesbosch
Beschrijving bij de kaart
Oude kaart van het Liesbosch
Beschrijving bij de kaart
Volgens het Keltische geloof was een boom vaak de verblijfplaats of de gedaante van een God of Godin. Dit aspect komt overigens in veel oude culturen voor. Ook stond de kruin van de boom in verbinding met de godenwereld, de stam met de mensenwereld en de wortels met de onderwereld. Zo kwamen de mensen voor hun gevoel in contact met de Goden.
De traditie van het lintjes ophangen in bomen is een bijzonder oude traditie die in veel culturen terug te vinden is (bijvoorbeeld de Griekse en Egyptische culturen). Ook de Kelten hielden deze traditie in stand. Als er iemand ziek was (met name koorts) werd er een stukje lijfgoed van de zieke in de boom gehangen om gezondheid af te smeken. De Eik heeft hier zijn naam als koortsboom aan te danken.
Maar de mensen kwamen niet alleen voor genezing naar de koortsboom. Ook werden en bijvoorbeeld stukken van tafellakens opgehangen als het om een probleem ging waar heel de familie mee te maken had. De kleur van de lintjes zegt veel over de wens van degene die het heeft opgehangen. Zo staat geel voor rijkdom, groen voor hoop, rood voor de liefde en zwart voor de dood.
In de Rith (een hele oude gemeenschap vlak bij het Liesbosch) is tot aan deze generatie toe de lintjestraditie in stand gehouden. Voor het bestaan van de telefoon was het een communicatiemiddel tussen de ver van elkaar afgelegen boerijen in de Rith. Iedere boerderij had namelijk een naam en als er een probleem was hingen de bewoners een lint op in de vorm van de eerste letter van de naam van de boerderij. Zo wisten de bewoners van de andere boerderijen dat er iets aan de hand was.
Tijdens de kerstening, de bekering tot het Christendom, bleef het Keltisch heiligdom in tact en bleef ook de lintjestraditie bestaan. In 1212 kwamen de Benedictijner monniken in het land en onder leiding van Willibrordus om de 'heidense' traditie om te zetten in een Christelijke traditie. Zo werd de boom in het Liesbosch in de 13de eeuw vernoemd naar Sint Walaricus.
Volgens de legende zag deze Ierse monnik tijdens zijn reis een man aan de galg hangen die volkomen ten onrechte was gestorven. Hij tikte de man aan met zijn staf en de man leefde verder als een goed christen.
Afbeelding van Sint Walaricus
In 1796 waren de Benedictijner monniken wederom in Nederland om de heidenen te bekeren. Omdat het ze niet lukte de heidense traditie naar de kerk te verplaatsen hebben ze in 1797, op bevel van de pastooor van Effen, de Eik in het Liesbosch omgehakt en in de plaats een Plataan gepland.
De kerk in Effen
Maar de lintjestraditie werd door de locale bevolking overgedragen op de Plataan. De pastoor van de Pastoor van Arskerk haalde in 1939 alle lintjes weg en liet de onderste takken van de Plataan afzagen. Maar er kon nog steeds geen einde worden gemaakt aan de traditie..."
Aan de hand van dit verhaal en alle documentatie die ik heb verzameld heb ik besloten om als eindwerk een 'sprookjesachtig' filmpje te maken. Dit filmpje wilde ik maken met documentatie materiaal in combinatie met mijn eigen gefotografeerde en getekende beelden. Ook kleine stukjes echte film mochten erin voorkomen.
Omdat de lintjestraditie uitsterft en bijna niemand er nog iets van afweet wilde ik door middel van mijn filmpje mijn publiek op de hoogte stellen en weer enthausiast laten worden voor oude verhalen en tradities.
Hier volgen enkele collages die ik voor mijn film heb gebruikt:
Mijn filmpje:
Geen opmerkingen:
Een reactie posten